Trong bối cảnh nguồn tài nguyên thiên nhiên đang dần cạn kiệt và biến đổi khí hậu trở thành thách thức toàn cầu, kinh tế tuần hoàn nổi lên như một hướng đi tất yếu. Đây không chỉ là một xu hướng môi trường mà còn là chiến lược kinh tế giúp các quốc gia và doanh nghiệp tối ưu hóa nguồn lực, giảm thiểu chi phí và bảo vệ hệ sinh thái.
Kinh tế tuần hoàn là gì?
Khác với mô hình kinh tế tuyến tính truyền thống dựa trên quy trình “khai thác – sản xuất – tiêu dùng – thải bỏ”, kinh tế tuần hoàn là một hệ thống hướng tới việc tái sử dụng tối đa tài nguyên. Trong mô hình này, vòng đời của sản phẩm được thiết kế khép kín nhằm giảm thiểu rác thải và các tác động tiêu cực đến môi trường.
Kinh tế tuần hoàn là một hệ thống hướng tới việc tái sử dụng tối đa tài nguyên.
Các hệ thống tuần hoàn áp dụng các quy trình như chia sẻ (Sharing), sửa chữa (Repair), tân trang (Refurbishment), tái sản xuất (Remanufacturing) và tái chế (Recycling) để kéo dài tuổi thọ vật chất. Mục đích cuối cùng là tạo ra giá trị kinh tế cao hơn từ ít nguồn lực đầu vào hơn, đồng thời hạn chế tối đa mức độ ô nhiễm.
Ba nguyên tắc cốt lõi của nền kinh tế tuần hoàn
Để vận hành hiệu quả, nền kinh tế tuần hoàn dựa trên ba nguyên tắc cơ bản sau:
Bảo toàn và cải thiện vốn tự nhiên: Nguyên tắc này yêu cầu kiểm soát chặt chẽ các nguồn tài nguyên có hạn và tối ưu hóa các dòng tài nguyên tái tạo. Việc sử dụng hợp lý giúp cân bằng cung – cầu tự nhiên và cải thiện chất lượng tài nguyên cho thế hệ mai sau.
Tối ưu hóa việc sử dụng tài nguyên: Kinh tế tuần hoàn tập trung vào việc tái chế và tái sử dụng sản phẩm cũng như nguyên liệu. Bằng cách kéo dài vòng đời kỹ thuật và sinh học của sản phẩm, chúng ta giảm bớt nhu cầu khai thác tài nguyên mới và tạo ra giá trị kinh tế từ rác thải.
Thúc đẩy hiệu quả hệ thống: Điều này đòi hỏi việc phát hiện và loại bỏ các tác động tiêu cực từ bên ngoài ngay từ khâu thiết kế. Việc giảm thiểu ô nhiễm và các lỗ hổng hệ thống giúp tối ưu hóa lợi ích kinh tế toàn diện.
Các mô hình kinh tế tuần hoàn phổ biến
Hiện nay, hai cách tiếp cận phổ biến nhất giúp doanh nghiệp và cộng đồng chuyển đổi sang KTTH là mô hình 3R và 6R+.
Mô hình 3R (Reduce – Reuse – Recycle)
Đây là mô hình cơ bản và dễ áp dụng nhất trong đời sống cũng như sản xuất:
Reduce (Giảm thiểu): Tiết giảm sử dụng năng lượng và nguyên liệu ngay từ đầu để giảm chi phí và rác thải.
Reuse (Tái sử dụng): Kéo dài tuổi thọ sản phẩm (như chai thủy tinh, túi vải) bằng cách sử dụng lại nhiều lần.
Recycle (Tái chế): Xử lý rác thải thành nguyên liệu mới, tạo ra vòng đời mới cho tài nguyên như nhựa, giấy, kim loại.
Mô hình 6R+
Mô hình này mang tính toàn diện và nâng cao hơn, yêu cầu sự thay đổi từ tư duy sản xuất đến hành vi tiêu dùng:
Rethink & Redesign (Tư duy lại & tái thiết kế): Thay đổi tư duy thiết kế sản phẩm để dễ dàng thu hồi và tái chế sau khi hết vòng đời.
Refuse (Từ chối): Người tiêu dùng ưu tiên sản phẩm xanh và từ chối các mặt hàng gây hại cho môi trường.
Cùng các yếu tố khác: Bao gồm Reduce, Reuse, Recycle và việc hỗ trợ qua kinh tế chia sẻ nhằm giảm nhu cầu sở hữu cá nhân, giảm gánh nặng lên tài nguyên.
Lợi ích của kinh tế tuần hoàn và lộ trình tại Việt Nam
Theo nghiên cứu từ Quỹ Ellen MacArthur, việc chuyển đổi sang kinh tế tuần hoàn có thể giúp các quốc gia tiết kiệm khoảng 575 tỷ Euro mỗi năm và thu về hàng nghìn tỷ USD lợi ích kinh tế vào năm 2050. Về mặt môi trường, mô hình này giúp giảm đến 39% lượng khí thải CO2 thông qua việc hạn chế khai thác tài nguyên.
Tại Việt Nam, Đảng và Nhà nước đã khẳng định chủ trương xây dựng nền kinh tế tuần hoàn trong Nghị quyết Đại hội XIII và Luật Bảo vệ môi trường 2020. Việc lựa chọn KTTH là yêu cầu tất yếu để khắc phục hạn chế của mô hình tăng trưởng cũ, hướng tới mục tiêu phát triển nhanh và bền vững.
Kết luận
Kinh tế tuần hoàn không chỉ là giải pháp bảo vệ môi trường mà còn là cơ hội để đổi mới mô hình tăng trưởng và nâng cao năng lực cạnh tranh. Việc áp dụng các nguyên tắc tuần hoàn và mô hình 3R, 6R+ sẽ giúp hiện thực hóa cam kết phát triển bền vững, đảm bảo an ninh tài nguyên trong dài hạn.
SCP
