Khi các yêu cầu về ESG (Môi trường – Xã hội – Quản trị) ngày càng xuất hiện nhiều trong quyết định đầu tư, tài chính và chuỗi cung ứng toàn cầu, không ít doanh nghiệp Việt Nam vẫn gặp khó khăn trong việc phân biệt ESG với CSR (Trách nhiệm xã hội của doanh nghiệp) và phát triển bền vững. Việc hiểu chưa đúng ba khái niệm này có thể khiến doanh nghiệp triển khai lệch trọng tâm, đầu tư dàn trải nhưng không đáp ứng được kỳ vọng của nhà đầu tư và đối tác quốc tế.
CSR: Trách nhiệm xã hội – nền tảng nhưng không đủ
CSR (Corporate Social Responsibility) đề cập đến những hoạt động mà doanh nghiệp thực hiện nhằm đóng góp tích cực cho xã hội và cộng đồng. Các chương trình từ thiện, hỗ trợ giáo dục, chăm sóc y tế, phát triển cộng đồng địa phương hay cải thiện điều kiện làm việc cho người lao động đều nằm trong phạm vi CSR.
CSR đề cập đến những hoạt động mà doanh nghiệp thực hiện nhằm đóng góp tích cực cho xã hội và cộng đồng.
Về mặt lịch sử, CSR hình thành từ các phản ứng xã hội trước tác động tiêu cực của quá trình công nghiệp hóa, khi nhiều doanh nghiệp bị chỉ trích vì gây ô nhiễm môi trường, bóc lột lao động và bỏ qua quyền lợi cộng đồng. Từ thập niên 1970–1980, các tổ chức quốc tế như Liên Hợp Quốc và Tổ chức Lao động Quốc tế (ILO) bắt đầu thúc đẩy những nguyên tắc đạo đức kinh doanh, qua đó đặt nền móng cho CSR. Đến những năm 1990, CSR dần được nhiều tập đoàn lớn tích hợp vào hoạt động kinh doanh, với trọng tâm là môi trường, quyền con người và trách nhiệm xã hội.
CSR giúp doanh nghiệp xây dựng hình ảnh tích cực, nâng cao uy tín thương hiệu và tạo dựng mối quan hệ tốt với cộng đồng. Tuy nhiên, hạn chế lớn của CSR là tính tự nguyện, thiếu hệ thống đo lường thống nhất và thường tách rời khỏi chiến lược kinh doanh cốt lõi. Do đó, CSR chủ yếu phản ánh thiện chí của doanh nghiệp, nhưng chưa đủ để đánh giá khả năng quản trị rủi ro hay tạo giá trị dài hạn.
Phát triển bền vững: Tầm nhìn dài hạn nhưng thiếu công cụ cụ thể
Phát triển bền vững (Sustainability) là khái niệm rộng, hướng đến việc đáp ứng nhu cầu hiện tại mà không làm suy giảm cơ hội của các thế hệ tương lai. Trong bối cảnh doanh nghiệp, phát triển bền vững thường gắn với chiến lược dài hạn, sử dụng hiệu quả tài nguyên, giảm thiểu tác động tiêu cực đến môi trường và đảm bảo lợi ích hài hòa giữa các bên liên quan.
Tuy nhiên, chính vì phạm vi bao quát, phát triển bền vững dễ trở thành khẩu hiệu nếu không đi kèm các chỉ số và cơ chế đo lường rõ ràng. Nhiều doanh nghiệp tuy tuyên bố theo đuổi phát triển bền vững nhưng lại thiếu dữ liệu cụ thể để chứng minh hiệu quả, khiến khái niệm này khó được sử dụng trực tiếp trong phân tích đầu tư hay đánh giá rủi ro tài chính.
Nói cách khác, phát triển bền vững thể hiện định hướng và cam kết dài hạn, nhưng chưa đủ chi tiết để trở thành công cụ ra quyết định cho nhà đầu tư.
ESG: Công cụ đánh giá rủi ro và giá trị doanh nghiệp
ESG (Environmental – Social – Governance) khác biệt về bản chất so với CSR và phát triển bền vững. Đây không phải là các hoạt động thiện nguyện hay tuyên bố chiến lược chung chung, mà là một khung đánh giá được sử dụng rộng rãi bởi nhà đầu tư, tổ chức tài chính và cơ quan quản lý.
ESG tập trung vào ba nhóm yếu tố then chốt: Môi trường – Xã hội – Quản trị
ESG tập trung vào ba nhóm yếu tố then chốt. Trụ cột môi trường xem xét các vấn đề như phát thải khí nhà kính, sử dụng tài nguyên và tác động của biến đổi khí hậu. Trụ cột xã hội đánh giá mối quan hệ của doanh nghiệp với người lao động, khách hàng, cộng đồng và chuỗi cung ứng. Trong khi đó, trụ cột quản trị tập trung vào cấu trúc quản lý, tính minh bạch, đạo đức kinh doanh và hệ thống quản trị rủi ro.
Điểm khác biệt lớn nhất của ESG là khả năng đo lường thông qua dữ liệu, chỉ số và quy trình quản trị cụ thể. ESG gắn trực tiếp với khả năng tiếp cận vốn, định giá doanh nghiệp và mức độ rủi ro dài hạn. Với nhiều doanh nghiệp, đặc biệt là những doanh nghiệp tham gia chuỗi cung ứng toàn cầu, ESG đang dần trở thành yêu cầu bắt buộc thay vì lựa chọn tự nguyện.
Doanh nghiệp thường nhầm lẫn điều gì?
Trong thực tế, nhiều doanh nghiệp vẫn coi các hoạt động CSR là ESG, hoặc tập trung làm báo cáo mang tính hình thức nhưng thiếu dữ liệu đáng tin cậy. Một số doanh nghiệp khác chỉ chú trọng yếu tố môi trường mà bỏ qua quản trị – trong khi yếu kém về quản trị thường là nguyên nhân sâu xa dẫn đến các thất bại ESG.
Những cách tiếp cận sai lệch này có thể khiến doanh nghiệp bị đánh giá ESG thấp, gặp khó khăn trong việc tiếp cận nguồn vốn, mất cơ hội tham gia chuỗi cung ứng quốc tế và thậm chí đối mặt với rủi ro bị cáo buộc “tẩy xanh” (greenwashing).
Hiểu đúng để triển khai hiệu quả
CSR, phát triển bền vững và ESG không đối lập nhau, nhưng phục vụ những mục tiêu khác nhau. CSR giúp doanh nghiệp thể hiện trách nhiệm xã hội; phát triển bền vững phản ánh tầm nhìn dài hạn; còn ESG đóng vai trò là hệ thống quản trị rủi ro và tạo giá trị, gắn chặt với tài chính và đầu tư.
Trong bối cảnh kinh doanh hiện nay, ESG không chỉ là câu chuyện hình ảnh hay đạo đức, mà là yếu tố then chốt quyết định khả năng tồn tại và phát triển của doanh nghiệp trên thị trường toàn cầu.
SCP
