Trong bối cảnh nền kinh tế toàn cầu đang đối mặt với những thách thức chưa từng có về tài nguyên và môi trường, việc chuyển dịch từ mô hình kinh tế tuyến tính truyền thống sang kinh tế tuần hoàn (Circular Economy) không còn là lựa chọn, mà đã trở thành yêu cầu tất yếu. Đây là bước đi chiến lược giúp doanh nghiệp đổi mới cách thức phát triển, nâng cao hiệu quả sản xuất và kiến tạo giá trị bền vững. Dưới đây là những lý do cốt yếu thúc đẩy sự chuyển đổi này.
Giải quyết bài toán khan hiếm tài nguyên và phụ thuộc nguyên liệu
Một trong những lý do cấp thiết nhất khiến doanh nghiệp phải thay đổi là nhu cầu nguyên liệu thô ngày càng tăng cao trong khi nguồn cung lại đang dần cạn kiệt. Các loại khoáng sản và tài nguyên không tái tạo không còn dồi dào như trước, khiến chi phí khai thác và thu mua trở nên đắt đỏ.
Bên cạnh đó, việc phụ thuộc vào nguồn cung nguyên liệu từ nước ngoài thường xuyên tạo ra những căng thẳng về chuỗi cung ứng và chính trị toàn cầu. Chuyển sang mô hình tuần hoàn giúp doanh nghiệp tận dụng tối đa các nguồn lực sẵn có thông qua việc tái sử dụng rác thải của ngành này làm tài nguyên cho ngành khác. Điều này không chỉ giảm bớt sự lệ thuộc vào nhập khẩu mà còn giúp doanh nghiệp tự chủ hơn trong kế hoạch sản xuất kinh doanh.
Chuyển sang mô hình tuần hoàn giúp doanh nghiệp tận dụng tối đa các nguồn lực sẵn có.
Tối ưu hóa chi phí và nâng cao hiệu quả vận hành
Áp dụng kinh tế tuần hoàn mang lại lợi ích kinh tế trực tiếp và lâu dài cho doanh nghiệp. Thay vì coi chất thải là vấn đề cần loại bỏ và tốn chi phí xử lý, mô hình này nhìn nhận chúng như một nguồn tài nguyên quý giá có thể tái sử dụng.
Giảm chi phí sản xuất: Các hoạt động tái chế, tái sử dụng nguyên liệu và giảm tiêu thụ năng lượng giúp doanh nghiệp tiết kiệm được một khoản chi phí đáng kể trong quy trình vận hành, tiếp thị và bán hàng.
Giải quyết tình trạng dư thừa: Mô hình này khuyến khích doanh nghiệp đầu tư vào việc cải tiến thiết kế để tăng giá trị sản phẩm, từ đó giải quyết bài toán dư thừa sản phẩm trong khi tài nguyên đầu vào khan hiếm.
Tăng tuổi thọ tài sản: Bằng cách tập trung vào việc bảo trì, sửa chữa và tân trang, doanh nghiệp có thể kéo dài thời gian sử dụng của vật liệu và thiết bị, tối ưu hóa lợi ích từ mỗi nguồn lực.
Đáp ứng các cam kết về biến đổi khí hậu và môi trường
Sự gia tăng của khí nhà kính đang thúc đẩy quá trình biến đổi khí hậu với những hậu quả nghiêm trọng. Việc chuyển đổi sang kinh tế tuần hoàn là bước quan trọng để hiện thực hóa mục tiêu phát thải ròng bằng 0 (Net Zero) vào năm 2050.
Mô hình này giúp doanh nghiệp giảm thiểu tác động xấu đến môi trường thông qua việc sử dụng năng lượng bền vững và loại bỏ hoàn toàn các chất thải gây ô nhiễm ngay từ khâu thiết kế… Điều này không chỉ giúp bảo vệ hệ sinh thái và đa dạng sinh học mà còn giúp doanh nghiệp xây dựng hình ảnh thương hiệu xanh, có trách nhiệm với cộng đồng.
Nâng cao năng lực cạnh tranh và hội nhập quốc tế
Trong nền kinh tế hiện đại, khả năng cạnh tranh của doanh nghiệp không chỉ nằm ở giá thành mà còn ở tính bền vững. Việc áp dụng các mô hình kinh doanh mới như “dịch vụ thay vì sản phẩm” (ví dụ điển hình là Philips bán dịch vụ chiếu sáng thay vì chỉ bán bóng đèn) giúp doanh nghiệp tạo ra sự khác biệt và duy trì mối quan hệ lâu dài với khách hàng.
Hơn nữa, tại Việt Nam, khung pháp lý đang dần hoàn thiện với Luật Bảo vệ môi trường, đặc biệt là quy định về Trách nhiệm mở rộng của nhà sản xuất (EPR). Việc tuân thủ EPR không còn là tự nguyện mà đã trở thành bắt buộc, yêu cầu doanh nghiệp phải có trách nhiệm thu hồi và xử lý chất thải từ sản phẩm của mình. Những doanh nghiệp đi đầu trong việc chuyển đổi sang mô hình tuần hoàn sẽ dễ dàng tuân thủ các chuẩn mực quốc tế, từ đó mở rộng cơ hội tiếp cận các thị trường khó tính và thu hút đầu tư xanh.
Kiến tạo các cơ hội kinh doanh và thị trường mới
Kinh tế tuần hoàn mở ra không gian rộng lớn cho sự đổi mới và sáng tạo. Doanh nghiệp có thể khai thác các chiến thuật mới như:
Cộng sinh công nghiệp: Hợp tác với các doanh nghiệp khác để đầu ra của đơn vị này là đầu vào của đơn vị kia.
Thiết kế bền vững: Tạo ra những sản phẩm dễ sửa chữa, nâng cấp và tái chế, đáp ứng nhu cầu ngày càng cao của người tiêu dùng về các sản phẩm chất lượng và an toàn.
Thị trường tái giá trị: Thu hồi và biến rác thải thành nguyên liệu mới cho các quy trình sản xuất khác nhau.
Kết luận: Chuyển đổi từ kinh tế tuyến tính sang kinh tế tuần hoàn là một hành trình tất yếu để doanh nghiệp phát triển bền vững. Việc thay đổi tư duy từ “khai thác – sản xuất – thải bỏ” sang “tái sinh và tái tạo” không chỉ giúp doanh nghiệp vượt qua các rào cản về tài nguyên, môi trường mà còn tạo ra những động lực tăng trưởng mới, đóng góp vào sự thịnh vượng chung của xã hội và quốc gia.
SCP
